Guto Nyth Bran

Ym 1700 fe aned rhedwr traws-gwlad heb ei ail a`i enw oedd Griffith Morgan ond fe’i hadnybyddir o dan yr enw  Guto Nyth-Bran. Cymerodd ei enw o`r fferm-dŷ Nyth Bran uwchlaw Porth ym mhentref Llwyncelyn ymyl ein hysgol ni,  Fe ddywedir na gollodd ras, ei bod wedi dal ysgyfarnog, ei bod wedi rhedeg i Bontypridd ac yn ol i Lwyncelyn sef tua 6 milltir i gyd, cyn I’r degell berwi.

Roedd ef mor gyflym doedd dim angen ci ddefaid arno i heidio’r defaid.  Fe orffennodd ei yrfa gan guro pencampwr Lloegr o’r enw Prince o Bedwas.  Rheddodd 12 millitir mewn 53 munud o Aberdar (heddiw buasai hon yn record byd) a buodd farw oherywdd i’w gariad gafael ynddo mor dyn nes iddo golli ei anadl a farw yn y fan a’r lle.  Fe’i gladdwyd yn mynwnent Llanwonno, yn agos i le y buodd farw.